naaimaCHINA

Lees het rapport van het China Colloquium op 2 oktober 2006

Lees de brochure 'China aan de mouw trekken'

Lees de Schone Kleren Nieuwsbrief over de kledingindustrie in China

Import uit China gestegen

Sinds de afschaffing van de textielquota's (1 januari 2005) is de kledinginvoer uit China in de Westerse markten pijlsnel gestegen. In de EU bedroeg de groei in 2005 ca. 50%. Voor bepaalde artikels was die zo hoog dat zowel de EU als de VS gebruik maakten van de vrijwaringmaatregelen die in het toetredingsakkoord met China tot de WTO voorzien zijn.
Bij marktverstorende groei van de import kunnen tijdelijke quota's ingesteld worden voor specifieke producten. Midden 2005 werden legden VS en EU voor drie jaar quota's op voor een beperkt aantal kledingartikels (hemden, broeken, pull-overs, T-shirts, ondergoed). Maar voor de andere artikels blijft de invoer soms spectaculair stijgen. Europese producenten zijn bijv. bezorgd over de leren schoenen uit China die de Europese markt overspoelen. En in augustus raakte bekend dat China niet minder dan 70% van de wereldhandel in badpakken heeft ingepalmd.

Economisch perspectief

Wat drijft de Westerse kledingondernemingen voor hun kledingaankopen zo onweerstaanbaar naar China? In nette economische terminologie zijn het de ongeëvenaarde prijs-kwaliteitverhouding, de onklopbare flexibiliteit door de schaalgrootte van de kledingindustrie, de geïntegreerde textiel- en kledingnijverheid, de degelijke service (die o.a. kan rekenen op de handelsexpertise in Hongkong) en de inzetbaarheid van de werknemers. Al die factoren blijken op te wegen tegen de hogere transportkosten. En is dan ook een ware China-hype ontstaan die de Europese kledingimporteurs vierklauwens naar China jaagt.

Menselijke kant

Dit Chinaverhaal heeft echter ook een andere, menselijke kant. De Chinese kledingindustrie zorgt dan wel voor miljoenen arbeidsplaatsen, voor wie wat verder kijkt dan z'n portemonnee is het duidelijk dat de Chinese prijs en kwaliteit gestoeld zijn op extreem mensonwaardige en uitbuitende arbeidsomstandigheden, ook vanuit Chinees perspectief. De kledingindustrie drijft er namelijk vooral op rechteloze en ongemeen goedkope binnenlandse migranten. Deels zijn die migranten illegaal, maar zelfs legaal hebben ze door het Chinese hukousysteem helemaal geen sociale rechten aan de Oostkust. Op een onafhankelijke vakbond die hun rechten verdedigt, kunnen deze migranten niet rekenen: de bestaande officiële vakbond volgt de partijlijn ('de socialistische markteconomie') en is trouwens quasi niet vertegenwoordigd in de privéindustrie. Met de rechten van deze mensen kunnen de privé investeerders (vooral uit Taiwan, Hongkong, Zuid-Korea) quasi achteloos omspringen.

China’s nieuwe wet op de arbeidscontracten

In januari 2008 werd een nieuwe wet op de arbeidscontracten ingevoerd. Die bepaalt dat iedere werknemer een schriftelijk arbeidscontract moet hebben dat de arbeidsvoorwaarden bepaalt (termijn, plaats, werkuren, loon, sociale zekerheid, voorwaarden voor ontslag…). De wet concretiseert vooral de bestaande arbeidswet in de vorm van een individueel arbeidscontract voor de werknemer. Er zijn wel enkele nieuwigheden: arbeiders moeten na 10 jaar tewerkstelling een contract van onbepaalde duur moeten krijgen; het gebruik van arbeidsagentschappen wordt geregeld. Belangrijk: in geval van contractbreuk door de werkgever, kan de arbeider schadevergoeding afdwingen voor de Arbeidsadministratie. Het nieuwe is vooral dat een geschreven document de arbeidsvoorwaarden bepaalt en dat arbeiders de werkgever daarop kunnen aanspreken.
Maar vrije vakbonden en staking blijven nog verboden. De Chinese overheid lijkt met de wet de ergste uitwassen en de groeiende sociale onrust (vooral aan de Oostkust) te willen indammen. Na de invoering verdubbelde het aantal klachten voor de arbitrageraden. Maar er waren ook negatieve effecten: het aantal tijdelijke contracten verviervoudigde, her en der moesten arbeiders twee contracten tekenen, een geheim echt en een vals officieel. Bepaalde fabrieken verhuisden naar het platteland of naar andere landen.
In de 2de helft van 2008 sloeg de economische crisis toe en veel arbeid(st)ers worden nu ontslagen zonder volledige ontslagvergoeding. Vaak leidt dat tot demonstraties. Soms komt de lokale overheid tussen en geeft de ontslagen arbeid(st)ers een extra ontslagpremie, maar dat gebeurt almaar minder, nu de Olympische Spelen voorbij zijn en de internationale aandacht vermindert.
Het is afwachten wat de effecten van de arbeidscontractwet op langere termijn zullen zijn. In ieder geval heeft de Chinese overheid niet gekozen heeft voor een systeem van arbeidsverhoudingen waarbij vrije vakbonden de belangen van de arbeid(st)ers collectief verdedigen (via collectieve arbeidsovereenkomsten, inspraak in ondernemingsraden, staking…). De officiële overheidsvakbond ACFTU lijkt een onderschikte rol te spelen. Hij werft bijv. vooral leden door de werkgevers lidgeld te laten betalen voor alle werknemers van de fabriek. In vele gevallen wordt een directielid dan de lokale voorzitter van de vakbond.

Sociale audits in China door Fair Wear Foundation

Fair Wear Foundation (FWF) is een onafhankelijke controlestichting voor de kledingindustrie. FWF heeft in 2005 voor de eerste maal de Chinese productiefabrieken van een aantal Nederlandse firma's, die lid zijn van FWF, met de hulp van lokale arbeidsngo's grondig doorgelicht. Er werden 13 audits uitgevoerd. Bij acht fabrieken werd er loon achtergehouden of moesten arbeiders een borg betalen bij aanwerving. Geen enkele fabriek betaalde een leefbaar loon uit en 12 van de 13 fabrieken betaalden geen minimumloon voor een normale werkweek uit. De helft had geen of een onvolledige urenregistratie en in alle fabrieken werden meer overuren gepresteerd dan het wettelijke maximum. In geen enkele van de 13 ateliers hadden de werknemers één vrije dag per week. Overwerk werd op één uitzondering na, niet betaald volgens de wet. In 6 fabrieken was er helemaal geen arbeidscontract. De mededeling dat vanaf 1 september de minimumlonen in de kledingindustrie aan de oostkust met 20 tot 30 procent verhoogd zijn, moet in dit perspectief gelezen worden. Overigens heeft China een zeer vooruitstrevende arbeidswet. Jammer dat die niet toegepast of afgedwongen wordt.

Lees meer over Fair Wear Foundation

Terug naar vorige pagina