Het recht op waardig werk

De Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) definieert waardig werk als de mogelijkheid van elke arbeid(st)er om productieve en behoorlijk betaalde arbeid te verrichten in veilige omstandigheden en met sociale bescherming voor haar of zijn gezin. Waardig werk stelt de mensen in staat zich te ontplooien en zich in de maatschappij in te schakelen, geeft hun de vrijheid om hun zorg tot uitdrukking te brengen, zich in vakbonden te verenigen en deel te nemen aan beslissingen die gevolgen hebben voor hun bestaan. Het veronderstelt ook gelijkheid van kansen en behandeling voor vrouwen en mannen.

Alle staten die lid zijn van de IAO verplichten zich ertoe om een agenda en projecten te ontwikkelen voor de bevordering van waardig werk. Dat uit zich met name door de ratificering en de uitvoering van de basisconventies van de IAO:

• Vrijheid van vereniging en recht op collectief onderhandelen (C 87 en 98)
• Verbod van dwangarbeid en verplichte arbeid (C 29 en 105)
• Verbod van discriminatie bij tewerkstelling en op het werk (C 100 en 111)
• Verbod van kinderarbeid (C 138 en 182)

Toestand van de ratificaties van de conventies door de verschillende landen

De arbeidsomstandigheden in de kledingsector en met name die van de T-shirts beantwoorden bijlange na niet aan waardig werk.

Onleefbare lonen

In Bangladesh, India en China behoren de arbeidsters die T-shirts voor onze markten stikken, tot de armsten van hun maatschappij. Over het algemeen krijgen de naaisters het door de regering bepaald wettelijk minimumloon. Een minimum dat beschouwd wordt als een plafond en dat hun niet toelaat om waardig te leven, en nog minder om in de levensbehoeften van hun gezin te voorzien.

Promiscuïteit op de slaapzalen, smerige bidonvilles, barakken van golfplaat snel opgetrokken op palen boven wat na de eerste regen de stadsriool wordt. Een kamer van 5m2, die gedeeld wordt met een medearbeidster, één douche voor dertig personen, onveilige nachtelijke wegen van en naar het werk... Ziedaar enkele elementen van het dagelijks leven van de arbeidsters. In dit kader krijgt één enkele kast, een draagbaar tv-toestel of een rode vis in een aquarium een luxekarakter. Dat is wat leven van een 20-tal euro per maand in Bangladesh, 35 euro in Sri Lanka of 45 in India betekent. Nadat enkele onderhoudsproducten, elementaire maaltijden, de huur betaald zijn, rest er bijna niets voor de gezondheid, de opvoeding van de kinderen, de vrije tijd of om te sparen. (foto’s woningen Bangladesh en Indonesië, slaapplaats China)

Veel te veel en verplichte overuren

Meer verdienen? Maar hoe? Meer werken? Maar de lonen worden al verdiend met extreem lange werkweken. In de voornaamste T-shirtproductielanden bepaalt de wet over het algemeen een werkweek van 48 uur, met een maximum van 60 uur, overuren inclusief. Maar de werkelijkheid is totaal anders: “We moeten van 9 uur ’s morgens tot 1 uur ‘s morgens van de volgende dag werken. Elke maand moeten we 30 zulke werkdagen presteren.” (Getuigenis van een Indiase arbeidster). Dat is gelukkig niet de situatie in alle fabrieken, maar een buitensporig aantal overuren is een constante in de sector. Een andere constante: de overuren worden niet betaald tegen het door de wet bepaalde tarief. Ze worden meestal tegen hetzelfde uurtarief als het normale werk betaald. En soms worden ze helemaal niet betaald. De werkgever rekent ze niet aan op de loonfiche of voert een systeem in van dagelijkse productiequota’s die onmogelijk tijdens een normale werkdag gehaald kunnen worden.

Sterke onderdrukking van de vakbonden

In een fabriek een vakbond oprichten en de rechten van de arbeidsters verdedigen, is zo’n moedige daad, dat Europese arbeiders die het recht van vereniging, vrije meningsuiting, collectieve onderhandelingen en staking genieten, het zich moeilijk kunnen inbeelden. “Als we een vakbond proberen op te richten, zullen we ons werk verliezen.”, getuigen veel arbeiders in Bangladesh, India of Indonesië bijvoorbeeld. Het arsenaal onderdrukkingsmiddelen is klassiek: overplaatsing, pesterijen, bedreiging en beledigingen, verhoging van de productiequota’s, onwettig ontslag, enz...
Wie vecht voor het respect van z’n rechten en die van zijn medearbeidsters, loopt het risico ontslagen te worden en het enige gezinsinkomen te verliezen, en op een zwarte lijst terecht te komen.

In China, een belangrijk T-shirtproducerend land, laat de wet niet toe dat de arbeiders zich vrij verenigen. Alleen de vakbond van het regime is toegelaten en neemt z’n rol van verdediger van de rechten van de arbeiders in de fabrieken niet op.

Indonesië, werkneemsters van Megariamas. Dit zijn enkele van de 447 vrouwen die ontslagen werden in augustus 2008 omdat ze deelgenomen hadden aan een betoging. Ze wilden dat de ontslagen vakbondsafgevaardigden die wettelijk deelgenomen hadden aan een vakbondsvorming opnieuw tewerk gesteld werden. Zonder inkomen en zelfs zonder onderdak hebben ze een lange en dure strijd geleverd. Veel organisaties, ook in Europa, hebben druk uitgeoefend op de klanten van de fabriek, o.a. op het luxemerk Pierre Cardin. In augustus 2009 heeft de rechtbank een uitspraak gedaan en gesteld dat de werkgever hen opnieuw moet tewerk stellen.

Onzeker werk, slechte werkomstandigheden

Kledingarbeid(st)ers genieten slechts van een beperkte werkzekerheid. In de meeste productielanden is het makkelijk om een arbeid(st)er te ontslaan en in beroep gaan via het gerecht is over het algemeen duur, tijdrovend en levert niet veel op.
In landen als India, Indonesië, Sri Lanka en Thailand doen de werkgevers een alsmaar groter beroep (tot 80%, zelfs 90% van de arbeid(st)ers) op contracten van heel korte duur of op agentschappen die arbeiders leveren op aanvraag. Die praktijken beperken zich niet tot het verzekeren van de flexibiliteit om bijv. productiepieken op te vangen. Het gaat om misbruik dat in de confectiesector systematisch dreigt te worden. Resultaat voor de arbeiders: geen werkzekerheid, angst om zich bij een vakbond aan te sluiten, nog lagere lonen, onmogelijkheid om een lening te verkrijgen, enz...
Er bestaan alle soorten van T-shirtfabrieken, van kleine familieateliers tot honderd percent geïntegreerde fabrieken waar katoenbalen binnenkomen en waar verpakte en geëtiketteerde T-shirts buitengaan. Maar zelfs in de modernste fabrieken zijn de arbeidsomstandigheden hard. Lawaai, toxische dampten, stof en hitte verergeren de vermoeidheid van de arbeidsters en bedreigen hun gezondheid. Daarbij komt nog de beperkte toegang tot drinkwater en de toiletten. De instorting van de Spectrumfabriek, zonder de vereiste toelating gebouwd in overstromingsgebied, en frequente branden en instortingen van fabrieken in Bangladesh hebben de laatste jaren honderden doden en gewonden veroorzaakt. De afwezigheid van nooduitgangen of het feit dat ze versperd zijn, heeft er in specifieke gevallen toe bijgedragen dat ongevallen, die beperkt hadden kunnen blijven, drama’s zijn geworden.

Kinderarbeid

De laatste jaren is de kinderarbeid, met name in Tirupur (India), een van de mondiale centra voor T-shirtproductie, sterk verminderd. Er werken echter nog grote aantallen kinderen in de kleine informele ateliers, waar zelfs grote merken een beroep op doen, hetzij direct, hetzij via onderaanneming.

       naar schonetshirts.be